FOMU NL

Collectie

Achter de schermen van de FOMU collectie:
De Fotoroman

Video   •   06:00 augustus 2022

Op de dag van de fotografie nemen we je graag mee achter de schermen van de FOMU collectie. We laten je kennis maken met drie iconische fotoromans uit onze collectie. In de bibliotheek van het FOMU stellen we deze fotoromans tijdelijk tentoon in een vitrine.

Vlcsnap 2022 08 17 12h58m28s891
Vlcsnap 2022 08 17 13h01m33s446
Vlcsnap 2022 08 17 13h04m02s073

Het FOMU heeft een grote boekencollectie met overzichtswerken, fotoboeken over fotografen, verzamelwerken, tijdschriften, maar ook (artistieke) fotoromans. En het is over dat laatste dat Jan Baetens (van KU Leuven) en Tamara Berghmans (FOMU) in gesprek gaan. Want: wat is een fotoroman? En wat is het verschil tussen de populaire fotoromans zoals we die kennen uit Joepie of andere bladen, en een artistieke fotoroman, zoals die van Ed van der Elsken of Marie-Françoise Plissart?

Oorsprong

28 juni 1946. Een nieuw magazine verschijnt in Italië, dat uitpakt met een nieuw genre. Het is nog niet de fotoroman, maar een voorloper ervan: de getekende roman. Al gauw blijkt het een succesvol format en de vraag naar getekende romans is groot. Er zijn echter niet voldoende getalenteerde tekenaars beschikbaar, dus wordt er gekozen voor een minder arbeidsintensieve productie van fotoromans: door het gebruik van foto’s in plaats van tekeningen.

In de jaren vijftig was de fotoroman een van de meest populaire massamedia, vergelijkbaar met het succes van Netflix vandaag de dag. De oorsprong lag dan wel in Italië, en later Frankrijk, maar al snel zwermde de fotoroman ook onze kanten uit. Denk maar aan de feuilletons in Bonnes Soirées, Femmes d’Aujourd’hui/Het Rijk der Vrouw en bijvoorbeeld, en later ook in het tienerblad Joepie.

Cover italiaans magazine

'Anime Incatenate' in Grand Hotel, No. 1, 1947

Getekende roman in 1947

Cover italiaans magazine 2

Pane, amore…, Titanus, ‘Grandi Successi dello Schermo’ series, 1956

Fotoroman uit 1956

Artistieke fotoromans

Terwijl het bij de fotoroman vaak over een fictief (liefdes-)verhaal gaat, met in scène gezette foto’s in de vorm van een stripverhaal, kan de vorm en inhoud van een artistieke fotoroman vele kanten op.

Zo heb je het werk Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés van de Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken. In 1950 vertrekt Ed van der Elsken (1925-1990) naar Parijs, waar hij gelijkgestemden vindt bij een groepje bohémiens in Saint Germain des Prés. Bij wijze van persoonlijk dagboek fotografeert hij hun doen en laten.

Van der Elsken creëert een fotoroman, waarin een fictief verhaal van een onbeantwoorde liefde verweven wordt met documentaire en persoonlijke beelden. De filmische beeldtaal en lay-out maakt van Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés een van de bijzonderste fotoboeken van de 20ste eeuw.

Edvanderelksen

Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés,1956 © Ed van der Elsken

1

Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés,1956 © Ed van der Elsken

6

Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés,1956 © Ed van der Elsken

Een ander bekende fotoroman in de FOMU collectie is Droit de regards van de Belgische fotograaf en videokunstenaar Marie-Françoise Plissart. Plissart vernieuwde het genre van de fotoroman grondig en verkreeg in juli 2022 de adellijke titels Commandeur in de Kroonorde.

Vlcsnap 2022 08 17 13h03m52s192

Droit de regards, Marie-Françoise Plissart / FOMU collectie

Het FOMU kocht niet enkel het boek Droit de regards aan, maar ook al het voorbereidend werk van Marie-Francoise Plissart. "Een van de redenen daarvoor is omdat deze fotoroman een van de sleutelwerken is in het oeuvre van Plissart", licht Tamara Berghmans toe. "Droit de regard is vandaag nog steeds erg actueel en relevant, als je kijkt naar het onderwerp: lesbische liefde, gender, queer beweging."

Vlcsnap 2022 08 17 13h04m10s483

voorbereidend werk Droit de regards, Marie-Françoise Plissart / FOMU collectie

Vlcsnap 2022 08 17 13h03m12s166

voorbereidend werk Droit de regards, Marie-Françoise Plissart / FOMU collectie

Vlcsnap 2022 08 17 13h03m04s321

voorbereidend werk Droit de regards, Marie-Françoise Plissart / FOMU collectie

Jan Baetens

Jan Baetens is professor Culturele Studies binnen de afdeling Literatuurwetenschap. Zijn onderwijs en onderzoek hebben vooral betrekking op woord en beeld studies vanuit een interdisciplinair perspectief (semiotiek, geschiedenis, cultuuranalyse). Zijn onderzoek focust op de analyse van zogenaamd “kleine” genres, zoals comics en graphic novels, novellisaties, en fotoromans, waarover hij dikwijls publiceert.

Tamara Berghmans

Tamara Berghmans is collectie curator in het FOMU. Zij schreef haar masterthesis over Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain de Prés van Ed van der Elsken. In 2019 stelde zij het overzichtsboek en tentoonstelling Photobook Belge (Hanibal / FOMU) samen.

Deel pagina

Kijk
& lees meer